dhbt2022 dhbtdhbt ders notlarıdhbt kitaplarıdhbt kursları
DOLAR
8,6538
EURO
10,1615
ALTIN
493,75
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Gök Gürültülü
17°C
İstanbul
17°C
Gök Gürültülü
Cuma Parçalı Bulutlu
20°C
Cumartesi Parçalı Bulutlu
23°C
Pazar Az Bulutlu
25°C
Pazartesi Sağanak Yağışlı
24°C

Haramlar- Helaller – İSLAM İBADET ESASLARI

Haramlar- Helaller – İSLAM İBADET ESASLARI
DHBT Okulu - Instagram Hesabı
05.09.2021
0
A+
A-

Haramlar- Helaller
Haram ve Helalin Tanımı
Haram Kavramı

Haramlık durumuna “hürmet”, haram kılmaya “tahrîm”, haram kılman fiile veya nesneye de “haram” adı verilir.
Muharram, hazr, mahzûr, memnû, menhiyyun anh terimleri de, haram terimi yerine kullanılabilir.
Özündeki (aslındaki) veya vasfındaki bir kötülükten dolayı, kesin bir delille ve açık/bağlayıcı bir ifadeyle
yapılmaması istenen fiillere haram denir. Bir fiilin haram olabilmesi için kesin birer delil olan ayetle, mütevatir veya
meşhur sünnetle ve aynı zamanda da kesin ve bağlayıcı bir ifadeyle yasaklanması gerekir.
Hanefîler dışındaki İslâm hukukçularının çoğuna göre haram, zannî delil sayılan ve kesin bilgi ifade etmeyen haber-i
vâhid ile de sabit olabilir. Hanefîler, haber-i vâhidle kesin ve bağlayıcı şekilde yasaklanan fiile ”tahrîmen mekruh”,
kesin ve bağlayıcı olmayan yasaklamaya ise “tenzîhen mekruh” adını verirler.

Haramın Türleri

DHBT Okulu BİLSER (Bilgilendirme Servisi)

Özünden Haram (haram li-zâtihî/li- aynihî)
Tanımı

Dinin ana kaynaklarının (Allah ve resulünün) özü yani mahiyeti ve varlığı açısından kötülük ve zarar içermesi
dolayısıyla temelden haramlığına hükmettiği fiildir .Özünden haramlar; dinin beş temel amacı olan can, akıl, din, nesil ve malın korunmasını birinci dereceden hedefleyen yasaklardır.

Hükmü

Özü itibariyle haramın hükmü üç açıdan ele alınabilir:
a. Meşruiyeti: Fiil, temelden gayri meşru sayılır; zaruret durumu dışında hiçbir biçimde meşruluk kazanamaz.
b. Hukukî sonucu: Mükellef bu fiili yaparsa, bâtıl kabul edilir, fiile hiçbir olumlu sonuç bağlanmaz ve ulaşılmak
istenen menfaat fiilin sahibine tanınmaz. Örneğin hırsızlık fiili, mülkiyetin kazanılması için sebep oluşturamaz.
c. Yaptırımı: Bir şeyin haram kılınarak yasaklanmış olması, hem iman, hem de amel bakımından büyük önem taşır.
Haramın İmanî Yönü: Haramı inkâr edenler, hafife alıp alay edenler veya helal sayanlar, dinin sınırları dışına çıkar.
Haramın Amelî Yönü: Haramın karşılığında, bir farz olduğu düşünülür; bunun için haramın zıddı/terki farzdır.

Haram fiili işlemekten sakınanlara “âdil”, işleyenlere ise “fâsık, âsî, günahkâr” denir. Saf terk, kişinin günahlığım bilmediği ve nefsinin de yöneltmediği günahlardan uzak durmasıdır.
Dolaylı Haram (haram li-ğayrihî)

Tanımı

Dinin ana kaynaklarının (Allah ve resulünün) özü/mahiyeti açısından değil, vasfı açısından kötülük ve zarar
içermesine dayanarak dış bir unsur dolayısıyla haramlığına hükmettiği fiildir. Bu tür haramlara, “vasfından
dolayı/geçici haram” da denebilir. Riba (faiz) veya fâsit şart içeren satış; başkasının malını rızasız almak gibi.

Hükmü

Dolaylı haramın hükmü de üç açıdan ele alınabilir:
a. Meşruiyeti: Fiil, aslı açısından meşrudur, ama vasfı açısından gayri meşru sayılır
b. Hukukî Sonucu: Örneğin, ribalı veya fâsit şart taşıyan satış, bâtıl akitlerden değil, fâsit akitlerden sayılır.
c. Yaptırımı: Dolaylı haramda, meşru kısım yapılabilir, ama haram kısmın terki farzdır. Ayet veya hadislere dayalı
olan kesin dolaylı haramı inkâr eden de, dinin sınırları dışına çıkar.
Haram şüphesi bulunan şeyden kaçınmak esastır: “Sana şüpheli geleni bırak, şüpheli gelmeyeni al.” (Buhârî,
“Büyü”, 3; Tirmizî, “Sıfatu’l-kıyâmet”, 60).

Allah’a şirk koşmanın haramlığı en başta gelir gelir. Allah’tan başkasına kutsallık izafe edilmesi anlayışını ortadan
kaldırma amaçlı haramlar da böyledir.
Haramın Dereceleri
Ayet ve hadislerin bir bütün olarak değerlendirilmesi sonucu,
derecelendirme:

• Allah’a şirk koşmak: En büyük haram, Allah’a şirk koşmaktır.

• Büyük günahlar: Allah’a şirk koşmaktan sonra, büyük günahlar gelir. Kebîre (çoğulu: kebâir) denen büyük
günahlar da, kendi aralarında bir derecelendirmeye tâbidir. Namaz, oruç gibi farzları terk etmek, kumar,
hırsızlık, yalan, iftira, cinayet gibi fiilleri yapmak da büyük günahlar arasındadır.

• Küçük günahlar: Haramların en alt kademesinde, küçük günahlar yer alır. Bu günahlara Sağîre (çoğulu:
sağâir) de denir.

Haramı İşleme Ruhsatı

Yasak fiil “ruhsat” denilen istisnâî hükümle sadece ihtiyacı giderme derecesinde ve geçici olarak mubah, hatta bazen
vacip (farz) hale gelebilir. Ruhsatlar, iki türlüdür:

1. Terfih (genişlik) ruhsatı (Mubah ruhsat)

a. Tanımı : Haram (azîmet/ana) hükmü ve bu hükmün sebebi ortadan kalkmadığı halde, mubah muamelesi gören
ruhsattır. İkrah altında yani öldürülme veya bir uzvun yok edilmesi baskı ve tehdidiyle zorlanma durumunda olduğu
gibi.

b. Hükmü: Mükellef, azimet hükmüne uymak ile ruhsattan yararlanmak arasında serbest bırakılır. Bununla
birlikte azimeti tercih ederek ruhsatın kullanılmaması evlâdır, ecir ve sevap kazandırır.

2. Iskat (zaruret ve kolaylık) ruhsatı (Vacip ruhsat)

a. Tanımı: Haram (azimet) hükmü ve onun sebebi ortadan kalkan ruhsattır. Şiddetli açlık durumunda hayatî tehlikeyi atlatıp ölümden kurtulmak için domuz eti veya meyte gibi haram gıdaları kullanmak gibi.

b. Hükmü: Yükümlünün, canını veya bir uzvunu kaybetmekten endişe etmesi durumunda ruhsatı kullanmak
vaciptir (el-Bakara 2/173).
Helal Kavramı
Helal terimi, mubah teriminin eş anlamlısıdır. Mubah için, ayrıca “hıll (bağlanmamış/yasaklanmamış/bağsız), mutlak
(serbest), câiz (olağan)” terimleri de kullanılır. Mubahın kaynağı, ya dindir ( ibâha-i şer’iyye ), ya da insan aklıdır
(ibâha-i akliyye).

1. İbâha-i şer’iyye
Şâri’nin fiil veya terkinin cevâzmı bizzat düzenlediği mubahlardır. Kurban etlerini saklamanın helalliği (Buhârî,
“Edâhî”, 16) gibi. Bu tür mubahları/helalleri inkâr etmek, kesin bir delile dayanıyorsa küfürdür, kişiyi dinden çıkarır.
Allah’ın haram kılmadığını haram kılan, Allah’ın haram kıldığını helal kılan gibidir.

2. İbâha-i Asliyye/Akliyye (Istıshâbu’l-Hâl/Hükm-i Aslî)
Eşyada aslolan, mubah oluştur (el- aslu fi’l-eşyâi elibâha) ilkesi vardır. Günlük İnsanî ihtiyaçlarımızın geneli
mubahtır. İbâha-i akliyye, çok geniş bir helal dairesi ortaya koyar.

Günlük Hayatımızdaki Başlıca Haramlar – Helaller

Gıdalarda Haramlar-Helaller

Hayvanı Gıdalar

Kur’ân-ı sadece domuz etinin haramlığı belirtilmekle yetinilmiştir. Haram kılman hayvanların ölüm tarzı ile kesim
usûlü öne çıkarılmıştır.

Cinsleri

Kara Hayvanları

Domuz etinin ve yağının yenmesi haramdır. Diğer kara hayvanlarına gelince, Kur’ân-ı Kerim’de gıdaların yenmesi,
genellikle temiz-pis (tayyibât- habâis) karşıtlığıyla ele alınarak, temel ölçüt verilmiştir.
Eti yenmeyen hayvanlar üç kısma ayrılabilir: Azı dişleriyle kapıp avlayan, parçalayan ve kendisini savunan
hayvanların etleri haramdır. Domuz, kurt, ayı, arslan, kaplan, pars, maymun, sansar, sırtlan, fil, köpek, kedi, keler,
tilki, gelincik gibi dört ayaklı hayvanlar.
Tırnaklarıyla kapıp avlanan ve korkunç tabiatlı olan kuşların etleri de haram veya tahrîmen mekruhtur. Kartal,
akbaba, atmaca, çaylak, kuzgun, karga, yarasa, şahin gibi kuşlar.
İğrenç tabiatlı olan, insana tiksinti veren hayvanların etleri de haramdır. Fare, yaban faresi, yılan, akrep, kene,
kurbağa, kara ve deniz kaplumbağası, arı, karasinek, sivrisinek, köstebek, kirpi ve haşerat gibi. Melez Hayvanlar
Eti yenen bir hayvanla eti yenmeyen bir hayvanın çiftleşmesinden doğan hayvanların etlerinin yenip yenmeyeceği
tartışmalıdır.

Deniz/Su Hayvanları

Bu konuda üç ana yaklaşım vardır:
Bütün Deniz Hayvanları Helaldir Görüşü: Fakihlerin çoğunluğu, bütün deniz/su hayvanlarının -kendiliğinden ölmüş olsa bile- helal olduğu görüşündedir.

Eti Yenen Kara Hayvanlarına Benzeyenlerin Helalliği Görüşü:Şâfiî mezhebi içinde, Hanelilere biraz paralel düşecek
biçimde, su hayvanlarından eti yenen kara hayvanlarına benzeyenleri helal, eti yenmeyen kara hayvanlarına benzeyenleri haram sayan bir görüş bulunmaktadır.

Yalnızca Balık Helaldir Görüşü: Hanelilere göre, deniz hayvanlarından yalnızca bütün türleriyle balık helaldir.
Kendiliğinden ölmüş ve su üzerine çıkmış balıklar yenmez. Balık dışındaki deniz hayvanları, ya iğrençtir (habâis), ya
da boğazlanmadığı için leş (:meyte) sayılır.

Vasıfları

Allah Adı Anılmadan Kesilen Hayvan: Hayvan kesiminde Allah adını anmak (besmele çekmek: tesmiye), etin
yenmesinin helal olması için şarttır. Kesen kişinin Müslüman yahut ehl-i kitap olması gerekir. Bu yüzden; ateistlerin,
animistlerin ve putperestlerin kestiği hayvanın eti helal değildir.
Üşülünce Kesilmeden Ölen Hayvan (meyte, murdar): Dinî kesim usulünce yapılmayıp kendiliğinden veya başka
hayvanların saldırısı sonucu ölmüş hayvanlara meyte (murdar) adı verilir. Meytenin yenmesi haramdır.
Pislik Yiyen Hayvan (cellâle): Tavuk, kaz, ördek ve hindi gibi eti helal kümes hayvanlarının dinen necis sayılan
maddelerle beslendikleri takdirde bekletilmeden kesilip yenmeleri bütün mezheplere göre mekruhtur.

Bitkisel Gıdalar

Sarhoş edici içkiler “hamr” kapsamında Kur’ân’da ele alınmış, birey ve toplumlara büyük zararlar veren ve yıkım
yapan şeytan işi pisliklerden birisi sayılarak kesin bir üslupla yasaklanmıştır (el-Mâide 5/90-91).
Hz.Peygamber (sav)’in (s.a.) “ Her sarhoşluk veren şey hamrdır (şarap) ve her hamr da haramdır ” (Buhârî, “Ahkâm”,
21; Müslim, “Eşribe”, 73-75; Ebû Dâvûd, “Eşribe”, 5) hadisi, her türlü sarhoş edici sıvı veya katı maddenin haram
olduğunu belirtir. Uyuşturucu her çeşit madde de bu kapsamdadır. İslâm içilmesinin yanısıra, içki ticaretini de haram saymış, Müslümanm gayri müslimle de olsa içki alışverişini yasaklamıştır.

Keyif Verici Maddeler

Birçok âlim bu sayılanların gerçekleşmesi halinde sigara içmenin haram olduğunu söylemiştir. Sigara içmek en
azından tahrimen mekruhtur.

Zaruret ve Darda Kalma

Durumları

İslâm’da zaruretler, mahzurları (haramları) ortadan kaldırır. Bir haramı helal saymamak ve haddi aşmamak kaydiyle,
bazen zaruret miktarmca, yasak bir fiil işlenebilir.

Açlık ve Susuzluk Zarureti

Açlık veya susuzluktan ölme kertesine gelen kişi, canını kurtaracak kadar haram nesne yiyebilir veya içebilir.

Haram Nesnelerle Tedavi Zarureti

İlaç da gıda gibi, hayatın zaruretlerinden biridir.

Başkası bulunmadığı için içki veya alkollü ilâç, zaruret prensibi dolayısıyla kullanılabilir.
Haram nesneyle tedavi için, şu şartlar bulunmalıdır: a. Kullanılmadığı takdirde, sağlığı tehdit eden gerçek bir hastalık
bulunmalı, b. Yerine geçecek helal bir ilaç olmamalı, c. Uzmanlığına güvenilir bir doktor tarafından tavsiye edilmiş
olmalı.

Kıhk-Kıyafetle İlgili Haramlar – Helaller
Giysiler

Dışarıda erkeğin göbekle diz kapağı arası, kadının ise el, ayak ve yüz dışındaki bütün vücudunun örtülmesi gerekir.
Giyimin temel ilkeleri; avret denilen yerleri örtmek (tesettür), temiz ve güzel görünmek, dikkat çekici davranışlardan
kaçınmak, kendi cinsiyetine özgü giysileri giymek ile giysinin şeffaf olmaması, vücut hatlarını belli etmemesişeklinde
belirlenmiştir. Erkeklerin, saf ipek veya malzemesinin çoğu ipek olan giyecekler ile altını giyecek, süs ve eşya olarak kullanması haramdır (Ebû Dâvûd, “Libâs”, 4, 9, 11; Nesâî, “Zînet”, 40,43, 45).

Bedene Müdahaleler

Saç Ektirmek ve Peruk Takmak: Hz.Peygamber (sav)’in yasakladığı ve lânetlediği şeylerden birisi de, saçı dökülen
veya dökülmeyen kimselerin başlarına başkalarının saçlarını koymaları veya bunları eklemeleridir (Buhârî, “Libâs”,
83, 85; Müslim, “Libâs”, 115, 117, 119). Kellik ve dazlaklıktan ağır psikolojik rahatsızlık duyanların saç ektirmesi, bir
tür tedavidir, yasak kapsamına girmez.

Kaş Aldırmak: Bu, yaratılışı değiştirme mahiyetindedir. Hz.Peygamber (sav)’in lânetine, gereksiz tüy ve kaş aldıran
ve alanlar da dâhildir (Buhârî, “Libâs”, 82, 84; Müslim, “Libâs”, 120).
Dövme Yaptırmak ve Dişlerin Şeklini Değiştirmek: Hz. Peygamber (sav) vücuduna dövme (veşm) yaptıran ve yapana, tedavi amacı dışında dişleri yontarak (teflîc) şeklini değiştiren ve bunu yaptırana lânet etmiştir (Buhârî, “Libâs”, 82- 87; Müslim, “Libâs”, 119).

Estetik Ameliyatınsam aşağılık kompleksine iten, toplum içinde manen işkence çekmesine sebep olan bir anormallik
veya fazlalık olursa, bunun izâlesi, tedavi mahiyetindedir.

Ev Eşyası ve Gereçleriyle İlgili Haramlar-Helaller

Altın ve Gümüş Kaplar, İpek Sergiler

Hadis te(Buharî, “Eşribe”, 28; “Etime”, 29; Müslim, “Libâs”, 4, 5), altın ve gümüşün kap-kacak ve ev eşyası, ipeğin de
sergi vb. olarak kullanılmasını, erkek ve kadın bütün Müslümanlara haram kılmaktadır.

Resim ve Heykel

Resmin konusuna, ressam veya resmi kullananın maksadına ve kullanıldığı yere göre çeşitli hükümler getirir. Bu
hükümleri, şöylece belirtebiliriz:

a. Tevhid İnancına ve İslâm Ahlâkına Aykırı Resimler: Mukaddes sayılan, tapınılan, ulûhiyyet (tanrılık) izafe
edilen şeylerin resimlerini yapmak ve kullanmak haramdır.

b. Canlı Resimleri: Resimlerin dinî bir kutsama ve ululamaya götürmedikçe câiz olduğudur. Titizlik gösterilen
nokta, tevhid inancının korunmasıdır.

c. Canlılara Ait Olmayan Resimler: Bunların dışında kalan resimlerden canlılara ait olmayanları yapmak ve
kullanmak serbesttir.

Heykele gelince, “İçinde heykeller bulunan eve melekler girmez” (Buhârî, “Bed’u’l-halk”, 7; “Megâzî”, 12; sahih
hadisler Müslümanm evinde heykel bulundurmasına ve heykel yapmasına engeldir.

İş-Meslek ve Kazançta Haramlar-Helaller

Haram işlerde çalışmak, hırsızlık ve gasp, ihtikâr (karaborsa), faiz (ribâ), rüşvet, kumar, piyango ve faiz esasına
dayanan bireysel emeklilik ve hayat sigortası.
Sigortalının ödediği para “ödünç” olsa, alacağı ancak verdiği kadar olur, fazlası faizdir.
Toplanan sigorta primleri, haram- helal kaidelerine riayet edilmeden nemalandırılmaktadır. İşte bu sebeple adına
hayat sigortası vb. denilen bu tür bir işlem, İslâm’a göre meşru değildir.

Aile ve Cinsel Konulardaki Haramlar-Helaller

Muharremât

Müslüman olmayanlar aynı zamanda ehli kitap da değilseler, onlarla evlenmek Müslüman erkek ve kadınlar için
haramdır (bk. el-Bakara 2/221).

Geçici Evlilik

İslâm’dan önce zina ve geçici bir zaman için evlenme (nikâhu’l-müt’a) yaygındı. Hz. Peygamber (sav) geçici evliliğe
izin vermiş, sonra yasaklamıştır.
Çocuk Düşürmek veya Aldırmak
Annenin hayatını tehdit eden zorunlu bir durum olmadıkça, çocuk düşürmek veya aldırmak (kürtaj) haramdır.

Cinsel Yasaklar

Cinsellikle ilgili haramlar: Yabancı birisinin avret yerine bakmak, elle boşalma (istimnâ/mastürbasyon), üreme
organından başka bir yerden cinsel birleşme, adet gören kadınla cinsel ilişkiye girme, zina, homoseksüellik,
lezbiyenlik/sevicilik, yabancı (nâmahrem) olan karşı cins ile baş başa kalma (halvet), hayvanla cinsel ilişki, kadınsı
veya erkeksi davranışlar.

Dinlence ve Eğlenceyle İlgili Haramlar – Helaller

Evde Hayvan Bakmak

Evde hayvan beslemenin kural olarak câiz sayıldığı söylenebilir. Evde korunma ve avlanma amacı dışında süs
olarak köpek beslenmesi, genel olarak hoş karşılanmamış ve haram görülmüştür.
Tavla, Satranç ve Benzeri Oyunlar
Sadece dinlenmek ve eğlenmek için tavla, satranç, kâğıt, domino, okey gibi oyunları oynamanın mubah (serbest)
olabilmesi için dört şart vardır:

• Namazın geçmesine veya gecikmesine sebep olmamak,
• Hiçbir menfaat beklememek; kumar oynayarak kazanç elde etmek istendiği takdirde, kesinlikle haramdır,
• Oyun esnasında dilini kötü sözden korumak,
• Normal dinlenme ve eğlenme ölçülerini aşarak vakit israfına varan alışkanlık ve düşkünlük haline
getirmemek.

Hayvan Dövüştürmek

Zevk ve eğlence uğruna hayvanlara eziyet etmekten ibaret olan bu âdeti Peygamberimiz (sav) yasaklamıştır (Ebû
Dâvûd, “Cihâd”, 51; Tirmizî, “Cihâd”, 30).
Şarkı-Türkü Söylemek, Dinlemek ve Çalgı Çalmak

Müziğin, duruma göre değişen hükümleri vardır:

• Dünya arzusu ve şehvet histeriyle dolup taşan gençler için yalnızca bu duyguları tahrik eden müzik
haramdır.

• Vakitlerinin çoğunu buna veren, iştigali âdet haline getiren kimse için mekruhtur.

• Güzel sesten zevk alma dışında bir duyguya kapılmayan kimse için müzik mubahtır.

• Allah sevgisiyle dolup taşan, duyduğu güzel ses kendisinde yalnızca güzel sıfatları tahrik eden kimse için müstehaptır.

• Şarkı söyleyen kadın olur, dinleyen de kadın sesinin şehvetini tahrik edeceğinden korkarsa dinlemek
haramdır.

• Müzik âleti içki meclislerinin sembolü olan âletlerden ise bunu kullanmak haram olur; diğerleri mubah
olmakta devam eder.

• Şarkı ve türkünün güftesi bozuk, İslâm inancına ve ahlâkına aykırıysa, bunu müzikli veya müziksiz söylemek ve dinlemek haramdır.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

DHBT Okulu Instagram Hesabı