dhbt2022 dhbtdhbt ders notlarıdhbt kitaplarıdhbt kursları
DOLAR
8,6580
EURO
10,1795
ALTIN
488,66
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Sağanak Yağışlı
26°C
İstanbul
26°C
Sağanak Yağışlı
Pazartesi Parçalı Bulutlu
31°C
Salı Gök Gürültülü
26°C
Çarşamba Parçalı Bulutlu
25°C
Perşembe Sağanak Yağışlı
23°C

İLK DÖNEM TASAVVUFÎ YAPILAR – İslam Mezhepler Tarihi

İLK DÖNEM TASAVVUFÎ YAPILAR – İslam Mezhepler Tarihi
DHBT Okulu - Instagram Hesabı
31.08.2021
0
A+
A-

♦ İLK DÖNEM TASAVVUFÎ YAPILAR
♦ YESEVİYYE:
♦ Hoca Ahmet Yesevi – Orta Asya
♦ Silsile-i Meşâyihi Türk
♦ Arslan Baba (ilk mürşid)
♦ VEFÂİYYE:
♦ Ebu’l-Vefa ( Tâcü’l-Arifin)
♦ Baba İshak – Baba İlyas – Dede Garkın
♦ Osmanlı Geyikli Baba – Şeyh Edabali (Ahi Şeyhi) Aşık Paşa – Aşık Paşazade önemlidir.
♦ Vefâilik, Babâiliği etkilemiştir.
♦ KALENDERİYYE:
♦♦♦ Cemalettin Savi ( Cevlekiyye) kurdu.
♦ Kalender hayat tarzı, dünyayı umursamama
♦ Zühd ve takva önemlidir.
♦ Baba Tahiri Uryan ( İlk Kalenderi nisbesi)
♦ MELÂMİYYE: (MELÂMETİLİK)
♦ Hamdun el-Kassâr kurdu.
♦♦♦ Horasan bölgesinde yaygındır.
♦♦♦ Temel ilke “kınayanın kınamasından korkmama”
♦♦♦ Gizlilik, gösterişten uzak yaşam önemlidir.
♦ HALVETİYYE:
♦♦♦ Ömer el-Halveti kurmuştur.
♦ İbadet için ıssız yer önemlidir.
♦♦♦ Niyazi Mısrî ( Mısriyye) önemlidir.
♦ BAYRAMİYYE:
♦ Hacı Bayram Veli ♦♦♦ II.Murad devri
♦♦♦ Mürşidi Somucu Baba’dır.
♦ ALEVİLİK/BEKTAŞİLİK:
♦ Hz. Ali’yi en üstün sahabe olarak gören, nass ve tayin ile imam olduğuna inananlardır.
♦ Osmanlı döneminde Kızılbaş, Tahtacı, Rafizi ve Alevi diye isimlendirilmiştir.
♦ Hacı Bektaşi Veli: Kalenderiye tarikatına mensub, Baba İlyas’a müntesib, sûfîdir.
♦ Hünkar diye anılır.
♦ Görüşlerini Rum Abdalları yaymıştır.
♦♦♦ Makâlât, Kitab-ı Fevâid ve Şerhi Besmele gibi eserleri vardır.
♦♦♦ Alevilik/Bektaşilik İnanç Esalarının Oluşmasında;
♦♦♦ Gök Tanrı inancının, Şamanistliğin, Tasavvufi unsurlarının, Batını / İsmaili hareketinin, Hurufiliğin ve Şii düşüncesinin etkisi vardır.
♦♦♦ Alevilik/Bektaşilik’in Gelişimi:
♦ 14.yy.dan itibaren gelişmiştir.
♦♦♦ 15.yy.ın ilk yarısında Hurufilikten etkilenmişlerdir. ♦♦♦ 15./16.yy.da Balım Sultan (Pîrî Sânî) etkilidir.
♦ T eşkilatlanma ve ıslahat yapmıştır.
♦♦♦ 12 hizmeti oluşturmuştur.
♦♦♦ Bektaşilik-Kızılbaşlık farkını ortaya koymuştur.
♦♦♦ Erkâna son şeklini vermiştir.
♦♦♦ Bekarlar için “Mücerretlik Erkânı”nı oluşturdu.
♦♦♦ Osmanlı Dönemi’nde yeniçeriler içinde etkilidirler.
♦ Ocağın kaldırılmasıyla Sukûnet Dönemi başlar.
♦ Sultan Abdülaziz döneminde eser neşretmişlerdir.
♦ Kurtuluş Savaşı’nda savaşı desteklemişlerdir.
♦♦♦ İnanç: En önemli konu kul hakkıdır.
♦ Üzerinde kul hakkı olan düşkün kabul edilir.
♦♦♦ Ölenin kul hakkı dışındaki günahları affolunur.
♦♦♦ Yardımlaşma önemlidir (Hakkullah / lokma)
♦ Şehadet: Hak – Muhammed – Ali ( Uluhiyyet – Nübüvvet – Velayet)
♦♦♦ Hz.Ali için “Şâh-ı Velayet” sıfatı kullanılır.
♦ Ali’den üstün yiğit, zülfikardan üstün kılıç yoktur. ♦♦♦ Ali ile Muhammed aynı cevherdir.
♦♦♦ Hz. Ali ilk halifedir.
♦♦♦ 12 İmam – 14 Masum vardır.
♦ Devriye ve Tenasüh inancı vardır.
♦♦♦ Ölen kişi insan-ı Kamil ise Hakk’a yürür.
♦ Değilse devriyeye dahil olur.
♦♦♦ Kemale ulaşıncaya dek devriye devam eder.
♦♦♦ Nevruz önemli bir gün olarak kabul edilir.
♦♦♦ Ahiret inancı net değildir.
♦ Kitapları: Buyruklar, Velayetnameler, Erkanlar, Deyişler ve Nefeslerdir.
♦ İbadet: İbadetin temeli Âdâb – Erkândır.
♦ Temel erkân kitabı ise Buyruklar dır.
♦♦♦ İnsan-ı Kamil olmak için kuralları kapsar.
♦♦♦ Bunun için her Alevi bir mürşide bağlanır.
♦♦♦ Dört kapı-Kırk makamı bilip uygulamalıdır.
♦ Şeriat: Beldir, Mü’minlik mertebesidir.
♦ Tarikat: Yoldur, Zahitlik mertebesidir.
♦ Marifet: Gök ve yerdir, Muhiplik mertebesidir.
♦ Hakikat: İldir, görmektir, Ariflik mertebesidir.
♦♦♦ Erkanın esası cem toplantılarıdır.
♦♦♦ Cem, miracı ve kırklar meclisini sembolize eder.
♦♦♦ Semah: Kırklar meclisindeki canların hak aşkı ile dönüşlerini anlatır.
♦ Gülbenk: Bazı durumlarda Dedenin yada dedebabanın yaptığı ezgili dualara denir.

♦ Oruç: Kadir Gecesi ile bağlantılı 3 gün ♦♦♦ Muharrem ayında 10 / 12 gün
♦♦♦ Hızır orucu (Muharrem ayı sonrasında) 3 gün,
♦ Masum Paklar orucu (Muharrem ayı öncesi) 3 gün
♦ Namaz: Yalvarış, yakarış ve dua gibi anlamlara gelmektedir. Buyruk’un karşılığıdır.
♦ Zekat: Paylaşma temellidir.
♦ Hac: İnsanların gönlünü ziyarettir.
♦ Sufi kardeşiyle tecellâdır.
♦♦♦ Alevilik / Bektaşilikte Cem / Erkan Çeşitleri:
♦♦♦ l.İkrar Cemi: Nasib alma cemidir.
♦♦♦ Bektaşi olunur.
♦♦♦ 2.Musahiplik Erkanı: Yol kardeşliğidir.
♦ Ensar – muhacir kardeşliğine dayanır.
♦♦♦ Kişiler ve çocukları birbiriyle evlenemezler.
♦♦♦ Musahiplik kurbanı kesilir.
♦♦♦ 3.Görgü Erkanı: Yola giren kimsenin pirin önderliğinde toplum huzurunda sorgudan geçip aklanmasıdır. (Dâra çekilmek / dâra durmak)
♦♦♦ 4.Abdal Musa Erkanı: Yeniyıl cemidir.
♦ Kışın kurban kesilmesi, lokmalar dağıtılmasıdır.
♦♦♦ Bereket umulur, küskünler barıştırılır.
♦♦♦ O yıl elem ve beladan uzak durulacağına inanılır.
♦ 5.Baş Okutma Cemi:
♦♦♦ Kişinin ikrarına bağlılığını göstermek için yapılır. ♦♦♦ Muharremin 12.günü – sonu arası yapılır.
♦♦♦ 6.Muharrem Erkanı: Hz. Hüseyin’in şehit edilmesi hatırlanır, katillerine lanet de vardır.
♦♦♦ 7.Dardan İndirme Erkanı:
♦ Ölen kişi için Hakka yürüdü deyimi kullanılır.
♦ Ölen kimse için helallik alma cemidir.
♦♦♦ 8.Düşkünlük Erkanı :
♦♦♦ Suç işleyen kimsenin verilen cezanın çekilmesi ile yeniden yola kabulü için yapılan cemdir.
♦ 9.Koldan Kopan Erkanı: Gençleri toplantıya alıştırmak için yapılan muhabbet meclisidir.
♦♦♦ Bekarlar ana babalarıyla meclise gelir.
♦♦♦ 10.İrşad Cemi: Cem hakkında bilgi vermedir.
♦ 12 Hizmet / Kişi
♦ 1.Dede: Mürşittir, cemi yönetir.
♦ 2.Rehber: Yol gösterici. Dede yoksa cemi yönetir.
♦ 3.Gözcü: Rehber yardımcısı, cemin düzenini sağlar.
♦ 4.Çerağcı: Cem mekanını aydınlatır.
♦ 5.Zakir: Dua, mersiye, semah söyler.
♦ 6.Farrâş: Süpürgecidir, temizlikten sorumludur.
♦ 7.Meydancı: Cemde postları dizer.
♦ 8.Niyazcı: Sofracı, kurban kesme, lokma dağıtımı
♦ 9.İbrikçi: Mürşid, pir ve erenlere abdest aldırma ♦♦♦ 10.Kapıcı: Erenlerin evlerini korur, bekçilik eder. ♦♦♦ ll.Peykçi: Cemin duyurusunu yapar.
♦ 12.Sakacı: Cemde su dağıtır.
♦ VEHHÂBİLİK:
♦ 18. asırda Arap Y arımadasında Muhammed b. Abdülvehhâb’ın kurduğu dini, siyasi bir harekettir.
♦♦♦ İslam’ın ilk yıllarındaki duruma dönmesini isterler.
♦♦♦ Temeli Tevhid prensibidir.
♦ Osmanlı Devleti’nin zayıflaması ve parçalanmak istenmesi, Arap milliyetçiliği, bedevi / asabiyet kültürü, kabilecilik, bölgesel yönetim zaafiyeti, katı nassçılık sebebiyle ortaya çıkmıştır.
♦♦♦ Muvahhidun ve Haricilik ismi de verilmiştir.
♦♦♦ Mezhebin oluşumunda Hanbeli ve Selefi âlimleri etkili olmuştur.
♦♦♦ Mehdi düşüncesini benimsemezler.
♦ Görüşleri:
♦ Tevhid / Şirk:
♦ Tağut’tan uzak durulmalıdır.
♦ Şefaat ve şefaate izin verme yetkisi Allah’a aittir.
♦ Başka kimseden şefaat istenmez.
♦ Tevessül şirktir.
♦ Tevhid ilkesinin yaşama da yansıması gerekir.
♦ Türbe ve mezar ziyareti, muska, nazar, resim ve heykel yasaktır.
♦ Bid’at: Nasslarda olmayan her şey bid’at’tir.
♦ Bid’atlerin başında mezar ve türbe ziyareti gelir.
♦ Mabed yıkıcılar da denilir.
♦ İman: İman kalp ile tasdik, dil ile ikrar ve amelden oluşur. İman artar ve eksilir.
♦♦♦ Amelleri tevhidin bir parçası olarak görürler.
♦♦♦ İyiliği Emretmek Kötülükten Alıkoymak: Bid’atlarla mücadele etmek gerekir.
♦ BÂBİLİK/BABÂİLİK/BAHÂİLİK:
♦♦♦ İran’da Şii-İslam anlayışında gelişen harekettir.
♦♦♦ Temellerini 18. asırda ortaya çıkan Şeyhilik hareketi oluşturur.
♦ Şeyhilik: Ahmet el-Ahsâi tarafından kurulmuş ve kâmil insan teorisi çerçevesinde gelişmiştir.
♦♦♦ Akka ve Hayfa şehirleri önemlidir.
♦♦♦ Kurucular:
♦♦♦ Babailiğin temelini Ahmet el-Ahsâi atmıştır.
♦♦♦ Kazım Reşdi
♦♦♦ Mirza Ali Muhammed kendisini mehdiye açılan bab olduğunu, sonra mehdi, daha sonra da nebi olduğu iddiasında bulunmuştur.
♦ Babâiliğin asıl kurucudur.
♦♦♦ Mirza Ali Muhammed, el-Beyan eserini yazmıştır.
♦♦♦ el-Akdes adlı eserinin Kur’an’dan üstün olduğunu, kendisinden önce gelen tüm kitapları nesh ettiğini ifade etmiştir.
♦♦♦ Mirza Yahya Nuri, Hz.Ali tarafından müjdelenmiş ve subh-i ezel lakabı almıştır.
♦♦♦ Mirza Hüseyin Ali, kendisini Bahâullah olarak isimlendirmiş ve Bahâiliğin kurucusudur.
♦♦♦ Bahâullah Cemâlullah’tır.
♦♦♦ Allah sürekli zuhur eder.
♦♦♦ Bu dönemde Akka şehri merkezdir.
♦ Görüşleri:
♦ İslam son din değil, Hz. Muhammed de son peygamber değildir.
♦♦♦ Kendisi nebilerin sonuncusudur.

♦♦♦ Allah sürekli zuhur ettiği için dünyanın son bulması söz konusu değildir.
♦ Kıyamet kopmayacaktır.
♦♦♦ Allah bütünüyle bilinemez ezelî yaratıcıdır.
♦♦♦ Cennet-Cehennem birer semboldür.
♦♦♦ Melek ve Şeytan inancı net değildir.
♦ Peygamberin beşeri ve ilahi iki sıfatı vardır.
♦ Hurufilik Bahâi inancında kutsal bir yere sahiptir.
♦ 19 sayısı kutsaldır.
♦ Bâb’a iman eden ilk 18 kişiye Huruf-u Hayy denir.
♦♦♦ 19. kişi Bâb’ın kendisidir.
♦♦♦ Oruç, 19 (2-21 mart) gün bir perhiz şeklindedir.
♦ Namaz, Sabah ve akşam samimi bir kalple Allah’ı anmaktır.
♦ Abdest, İslam’la aynıdır.
♦ Zekat, 19 miskale ulaşınca verilir.
♦♦♦ Hac, erkeklere farzdır.
♦♦♦ Bahâullah’ın Bağdat ve Şiraz’daki evi ziyaret edilir.
♦♦♦ “Meşriku’l-Envar / Ezkar” adıyla dokuz cepheli olarak kurulan yapılar Bahailiğin ana mabetidir.
♦ Bahâiliğin İdari Yapısı:
♦ 1.Yüce adalet evi (Hayfa – kanun yapma yetkisi)
♦♦♦ 2.Mahalli ruhani mahfiller
♦♦♦ 3.Milli ruhani mahfiller (Ülkeler)
♦ KADİYÂNİLİK / MİRZÂİYYE / AHMEDİYYE
♦♦♦ Mirza Gulam Ahmed tarafından 19.yy’da Hindistan’da kurulmuş dini bir harekettir.
♦♦♦ Hinduizm ve Hıristiyanlığın etkisi vardır.
♦♦♦ Bu hareket Mesihlik, Mehdilik, Müceddidlik ve Nebilik iddiaları üzerine bina edilmiştir.
♦♦♦ Temeli Ahmediyye Hareketi’dir.
♦ Görüşleri:
♦ İslam’da mezhep yoktur.
♦♦♦ Mirza Gulam Ahmed Berâhin-i Ahmeddiye
eserinde kendisinin müceddid olduğunu söyler.
♦ Mesihlik, Mehdilik ve Krişna/Avatar iddiası vardır.
♦ Vahyin kesilmediğini savunurlar.
♦♦♦ Mirza hem Hz.İsa’nın hem de Hz.Muhammed’in ruhunu taşıdığı için barışçıl olduğunu söyler.
♦ Cihadın kılıçla değil kalemle olacağını iddia eder.
♦♦♦ Nebiliğini bazı kelimelere sığınarak açıklar.
♦♦♦ Muhaddes; Allah’la konuşan, Nebilik iddiasını ilan etmek zorunda olandır ve reddedenleri cezaya çarptırır.
♦♦♦ Kolları Kadıyân ve Lahor Ahmediyeleridir.
♦♦♦ Lahor Ahmedileri Mirza Gulam Ahmet’i nebi kabul etmezler, müceddid olarak kabul ederler.
♦ DİYOBENDİYE CEMAATİ
♦♦♦ Hindistan’da Nânevtevî ve Ganguhî kurmuştur.
♦♦♦ Müslümanların eğitimine önem verirler.
♦♦♦ Ehl-i Sünnet ve Hanefi fıkhına göre öğretim vardır.
♦♦♦ Hindistan’ın bağımsızlık mücadelesinde rol oynadı.
♦♦♦ Osmanlı hilafetini tanıdı.
♦ İslam’ın yabancı unsurlardan arınmasını savunur.
♦ Batıl inanışlara şiddetle karşı durdular.
♦ Tarikat taklit değil bir eğitim ve yaşama biçimidir.
♦ CEMAAT-I TEBLİĞ
♦♦♦ Kökeni Diyobend’e dayanır.
♦ Bugün küresel çapta faaliyetleri vardır.
♦♦♦ Mevlâna Muhammed İlyas el-Kandehlevi kurdu.
♦ Onar kişilik tebliğ grupları tebliğ yaparlar.
♦ Gayr-ı müslimlere tebliğ çalışması yapılmaz.
♦♦♦ Akademik araçları tebliğ malzemesi olarak
kullanmazlar.
♦ BİRELVİYE CEMAATİ
♦♦♦ Hind alt kıtasında kurulmuştur.
♦ Kurucusu Ahmed Rıza Han Birelvî’dir.
♦ Medrese – tarikat birlikteliği mevcuttur.
♦♦♦ Hz.Muhammed’in Allah’ın nuru olduğunu, geçmiş ve gelecek gayb bilgisini bildiğini, her yerde hazır ve nazır olduğunu söylemesi tepki çekmiştir.
♦♦♦ Kendilerine Cemaat-ı Ehl-i Sünnet adını verirler.
♦ Uydurma ve zayıf hadisleri kullanmışlardır.
♦♦♦ Mevlid kutlamalarına, kabir ziyareti ve türbelere özel önem vermişlerdir.
♦ SİYASAL ISLAHATÇILIK
♦ İHVÂN-I MÜSLİMÎN
♦ Hasan el-Bennâ öncülüğünde kurulmuştur
♦ Siyasi, ilmi, sportif, kültürel faaliyet gösterirler.
♦♦♦ İngiliz sömürgesine karşı bağımsızlığı savunur.
♦♦♦ Filistin sorunuyla yakından ilgilenmiştir.
♦ Kurtuluşu İslam birliği ve hilafette savunur.
♦ Seyyid Kutub, Muhammed Kutub, Muhammed Gazâli, Zeyneb Gazâli önemli temsilcileridir.
♦ Seyyid Kutub, Siyasal İslamcılığın sembol ismidir.
♦ Toplumları Müslüman ve Câhili diye ikiye ayırır.
♦ Cahiliye toplumu, daru’l-İslam, daru’l – harb gibi kavramları kull anmı ştır.
♦ CEMAAT-I İSLÂMİ
♦♦♦ Hint alt kıtasında Mevdûdi tarafından kuruldu.
♦♦♦ İhvan-ı Müslimin’in muadilidir.
♦♦♦ Din sadece bireysel olarak değil; sosyal, siyasi ve ekonomik hayatta da olması gerekir.
♦ Teşkilatın gayesi örnek İslam devleti kurmaktır.
♦♦♦ Pakistan anayasası büyük ölçüde onların eseridir.
♦ Eğitim ve siyasetle ilgili çalışma yapmışlardır.
♦♦♦ Dinin hakimiyeti tedrici yöntemle olacaktır.
♦ TARİHSELCİ MODERNİZM
♦♦♦ K.Kerim’in hükümlerinin sebeplerini anlayabilmek için o tarihi dönemin şartlarına gidilmesi gerekir.
♦ Öncüsü Pakistanlı düşünür Fazlurrahman’dır.
♦ Ayetler, hükümler ve ibadetlerle ilgili olanlar dışında tarihseldir.
♦ Toplumlar değişmektedir.
♦♦♦ Değişmeyen K.Kerim’in evrensel hükümleridir.

DHBT Okulu BİLSER (Bilgilendirme Servisi)
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

2022 DHBT Sınavına Hazırlıkta Hedef ve Ders Programlama Semineri