dhbt2022 dhbtdhbt ders notlarıdhbt kitaplarıdhbt kursları
DOLAR
8,6580
EURO
10,1795
ALTIN
488,66
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Sağanak Yağışlı
26°C
İstanbul
26°C
Sağanak Yağışlı
Pazartesi Parçalı Bulutlu
31°C
Salı Gök Gürültülü
26°C
Çarşamba Parçalı Bulutlu
25°C
Perşembe Sağanak Yağışlı
23°C

Tefsir Usulü ve Tarihi – Tefsir

Tefsir Usulü ve Tarihi – Tefsir
DHBT Okulu - Instagram Hesabı
01.09.2021
0
A+
A-

Tefsir Usulü ve Tarihi:
❖ Tefsir Usulü Kaynakları:
❖ Kur’an ilimlerini toplayan ilk eser Haris el- Muhasibinin el-Akl ve Fehmu’l-Kur’an adlı eseridir.
❖ İlk tefsir usulü Said el-Hufi’nin el-Burhan fi Ulumi’l-Kur’an adlı eseridir.
❖ Zerkeşi – el-Burhan fi Ulumi’l-Kur’an
❖ Suyuti – el-İtkan fi Ulumi’l-Kur’an
❖ Şah Veliyullah Dihlevi – el-Fevzü’l-Kebir
❖ Tefsir İlminin Temel Kaynakları:
❖ a. Tefsir: Kur’an’ı açıklama ve yorumlama ilmidir.
❖ Müfessirde Bulunması Gereken Özellikler
❖ l.Arapçayı iyi bilme
❖ 2.Kur’an ilimlerine vakıf olma
❖ 3.Kur’an’a hakim olma
❖ 4.Hz. Peygamber’in sünnetini iyi bilme
❖ 5.Nüzul ortamını ve nüzul sebeplerini bilme
❖ 6.Akli ilimlerden de haberdar olma
❖ 7.Selefi Salihin’in görüşlerini bilme
❖ Tefsirde Oluşan İhtilafların Sebepleri
❖ 1.Kıraat farklılıkları
❖ 2.Kur’an’i lafızların çok anlamlılığı
❖ 3.Mutlak-mukayyed konusundaki ihtilaflar
❖ 4.Umum-husus ifade ettiği konusundaki ihtilaflar
❖ 5.Nasih-mensuh konusundaki ihtilaflar
❖ 6.Muhkem-Müteşabih konusundaki ihtilaflar
❖ 7. Seleften gelen farklı rivayetler
❖ b. Te’vil: Bir sözün muhtemel anlamlarından birini seçerek o sözle ilgili asıl manaya ulaşmak demektir.
❖ Te’vil ile Tefsir Arasındaki Farklar:
❖ 1.Tefsirde kesinlik vardır; Te’vilde yoktur
❖ 2.Tefsir lafızlarda; Te’vil manalarda görülür.
❖ 3.Tefsir tek anlama; Te’vil çok anlama gelir.
❖ 4.Tefsir ayetlerin zahiri manaları; Te’vil içsel manalarını ortaya çıkarır.
❖ Te’vil Çeşitleri:
❖ l.Beyâni Te’vil: Arapça kurallarına göre yapılır.
❖ İctihadidir.
❖ Kelamcılar, fıkıhçılar, müfessirler ve filologlar
❖ 2.Burhâni Te’vil: Akıl yürütme kullanılır.
❖ İslam filozofları (İbn Rüşd – Faslu’l-Makal)
❖ 3.İrfâni Te’vil: Tefekkür, keşf, sezgi ve ilham çerçevesinde yapılan te’vildir. (Mutasavvuflar)
❖ c.Meal: K.Kerim’in başka bir dile yaklaşık anlamlı veya ilave kelimelerle yapılan çevirisidir.
❖ İlk meal Berbericedir.
❖ Günümüze ulaşan en eski meal Mansur bin Nuh tarafından yapılan Farsça mealdir.
❖ d.Tercüme: Bir sözün manasını başka bir dilde aynı tabirle ifade etmektir.

❖ TEFSİR TARİHİ:
❖ A. Hz. Peygamber Döneminde Tefsir:
❖ Tebliğ, Tebyin ve Teşri görevi
❖ Toplumun seviyesi ve anlayışı gözetilmiştir.
❖ Kur’an’ı şu dört kişiden öğreniniz: Abdullah ibn Mes’ud, Muâz bin Cebel, Übey bin Kâb ve Sâlim
❖ K.Kerim yazılarak ve ezberlenerek korunmuştur.
❖ Peygamberimizin Tefsir Örnekleri
❖ Hacc-ı Ekber – Kurban Bayramı 1. Günü – Soru
❖ Hac/Sebil – Azık/Binek – Mücmelin Beyanı
❖ Vasat/orta Ümmet – Adalet – Lügavi Beyan
❖ Birr – Güzel Ahlak – Kavram Tarifi
❖ 1. Mücmelin Tebyini:
❖ Kendisinden ne kastedildiği kapalı olup, anlaşılması için bir beyana ihtiyaç duyan lafızdır.
❖ Ahkam, gayb, yaradılış, kader, kıyamet konuları
❖ 2.Mübhemin Tafsili:
❖ Kur’an’da açık olarak değil de ism-i işaret, ism-i mevsul, zamir, cins isim, belirsiz zaman, belirsiz mekan vb. bildirilen kelimelerin peygamberimiz tarafından açıklanmasıdır.
❖ Orta namaz – ikindi namazı
❖ 3.Umumun Tahsisi:
❖ Kapsayıcılığı genel olan bir lafzın, bir delille açıklanıp özel / hâs hale getirilmesidir.
❖ «Allah size yalnızca meyteyi, kanı, domuz etini ve Allah’tan başkasının adına kesilmiş olanı haram kıldı.»
❖ Meyte – Deniz Hayvanları istisnadır.
❖ Zina edenlere yüz celde vurulması – bekâr olanlar
❖ 4.Mutlakın Takyidi:
❖ Mutlak olarak kullanılmış bir lafzın belirgin hale getirilmesi / sınırlanması / kayıt altına alınmasıdır.
❖ Fatiha
❖ Hırsızlık suçu
5.Müşkilin Tavzihi: Ayetlerde ilk bakışta olduğu sanılan tenakuzu açıklığa kavuşturma.
❖ «İçinizden cehenneme girmeyecek kişi yoktur.»
❖ «Allah, iman edip dünya ve âhiret için yararlı işler yapanları altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır.»
❖ Hz.İbrahim örneği
❖ Siyah ipliğin beyaz iplikten ayrılması
❖ Fecri kazib – fecri sadık
❖ B. Sahabe Döneminde Tefsir:
❖ Mekke Ekolü
❖ Medine Ekolü
❖ Kûfe Ekolü
❖ Sahabe Tefsirinin Genel Özellikleri
❖ 1.Ayeti ayetle ve sünnetle tefsir etmişlerdir.
❖ 2.Kur’an’ı baştan sona tefsir etmemişlerdir.
❖ 3. Sahabeler arasında bazı ihtilaflar ortaya çıktı.
❖ 4.Rey ve yoruma az yer verilmiştir.
❖ 5.Tefsir bu dönemde tedvin edilmemiştir.
❖ 6.Kur’an’la ilgili kısa açıklamalarla yetinilmiştir.
❖ 7.Farklı din ve kültürlerin etkisi az görülür.
❖ 8.Daha çok sözlü yorumlar tercih edilmiştir.
❖ C.Tabiin Döneminde Tefsir:
❖ Mekke: Said bin Cübeyr – İkrime – Mücahid
❖ Medine: Zeyd bin Eslem – Muhammed Kurâzi
❖ Kufe: İbrahim en-Nehâi – Alkame bin Kays
❖ Tabiun Tefsirinin Genel Özellikleri:
❖ 1.Kur’an’ın bütünü tefsire konu olmuştur.
❖ 2.Hüküm çıkarma ve tarihi bilgiler yer almıştır.
❖ 3.İsrailiyat Kur’an tefsirine girmiştir.
❖ 4.İhtilaflar çoğalmıştır.
❖ 5.Mezhep temelli fikri tartışmalar olmuştur.
❖ 6.Tefsir henüz tedvin edilmemiştir.
❖ 7.Kur’an tefsirinde bazen kıyas da kullanılmıştır.
❖ D.Tedvin Dönemi Özellikleri:
❖ 1.Tefsir ilmi tedvin edilmiştir.
❖ 2.Tefsirde rey de kullanılmıştır.
❖ (Rivayet – Dirayet ayrımı)
❖ 3.K.Kerim baştan sona tefsir edilmiştir.
❖ (Mukatil bin Süleyman – Tefsirü’l-Kebir)
❖ Süfyan-ı Sevri – Tefsirü’s-Sevri
❖ Yahya bin Sellam – Tefsiru Yahya
❖ Yahya bin Ziyad el-Ferrâ – Meâni’l-Kur’an
❖ Ma’mer bin el-Müsenna – Mecazu’l-Kur’an
❖ Ebu Ubeyde – Mecazü’l-Kur’an
❖ Kaynak Bakımından Tefsir Çeşitleri:
❖ 1.Rivayet Tefsirleri: (Me’sur / Menkul / Nakli)
❖ Vahye en yakın kaynaklar olan hadis, sahabe ve tabiin tarafından aktarılan sözlerin nakledilmesine dayanan tefsir metoduna rivayet tefsiri denir.
❖ Rivayet Tefsirlerinin Zayıf Noktaları:
❖ 1.Mevzu (uydurma) haberleri çok ihtiva etmesi
❖ 2.İsnat sistemi olmayıp sadece metinlerin olması
❖ 3. Yapılan tefsirlere çokça İsrailiyat karışması

❖ Bazı Rivayet Tefsirleri:
❖ İbn Cerir et-Taberi – Camiu’l-Beyan
❖ (ilk – ansiklopedik – en önemli yorumu alır)
❖ İbn-i Ebî Hâtim – Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm
❖ Ebu’l-Leys es-Semerkandî – Tefsiru’lKur’ani’l- Azîm
❖ Huseyin el-Bagavî – Meâlimu’t-Tenzîl
❖ İbn Kesîr – Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm
❖ Firûzâbâdî – Tenvîru’l-Mikbâs min Tefsîr-i İbn Abbâs
❖ Celaleddin es-Suyûtî – ed-Durru’l-Mensûr
❖ Ebu İshak es-Sa’lebi – el-Keşf ve’l-Beyan
❖ Abdurrahman es-Seâlibi – el-Cevâhiru’l-Hisan
❖ 2.Dirayet Tefsirleri: (Rey / Ma’kul / Akli)
❖ Yalnızca rivâyetlere bağlı kalmayıp, hadisleri, sahabe ve tabiinin sözlerini esas almanın yanında Arap dili ve edebiyatı, mantık, kıyas, içtihada ve daha başka ilimlere dayanılarak yapılan Kur’ân tefsîrine dirayet tefsirleri denir.
❖ Ebu Mansur el-Maturidi Te’vilatu’l-Kur’an eseri ile dirayet tefsirinin kurucusu kabul edilir.
❖ Dirayet Tefsirlerine Yapılan Bazı Eleştiriler
❖ l.Aklın ön plana çıkması
❖ 2.Sahabe ve Tabiin görüşlerinin ihmal edilmesi
❖ 3.Kişisel görüşlerin yansıması
❖ 4.Gaybi konulara akli yorumlar yapılması
❖ Dirayet Tefsiri Çeşitleri
❖ a.Dilbilimsel Tefsir:
❖ F errâ – Meâni’l-Kur’an
❖ Ebu Ubeyde – Mecâzü’l-Kur’an
❖ İbn Kuteybe – Te’vilü Müşkilü’l-Kur’an
❖ Zemâhşeri – el-Keşşâf
❖ (Dilbilgisi – mantık – kıyas – tevil – i’caz)
❖ Dilbilimsel özelliğinden dolayı sonraki müfessirler, Keşşâf’ı dikkate almak zorunda kalmışlardır.
❖ Râgıb el-İsfehani – el-Müfredât fi Garibi’l- Kur’an
❖ b.Kelâmî Tefsir:
❖ Zemâhşeri – el- Keşşâf
❖ Fahrettin Razi – Mefâtihu’l-Gayb
❖ (Kelam – Felsefe – diğer ilimler – ansiklopedik)
❖ Kadı Beydâvi – Envâru’t-Tenzil
❖ (Kendinden önceki tefsirlerin özeti
❖ Keşşaf, el-Müfredat ve M.Gayb’dan alıntı)
❖ Şevkâni – Fethu’l-Kâdir
❖ İ.Maturidi – Tevilâtü’l-Kur’an
❖ (Kelam – fıkıh – fıkıh usulü)
❖ c.Fıkhî Tefsir:
❖ Mukâtil bin Süleyman: Tefsiru Hams Mie
❖ İ.Şafi – Ahkâmu’l-Kur’an
❖ Cessâs – Ahkâmu’l-Kur’an
❖ İbn Arabi – Ahkâmu’l-Kur’an
❖ Kurtûbi – el-Câmi li-Ahkâmi’l-Kur’an
❖ d. Tasavvufî Tefsir: (İşârî / Remzî)
❖ Tüsteri – Tefsiru’l-Kur’an
❖ Hüseyin es-Sülemi – Hakâiku’t-Tefsir
❖ Kuşeyri – Letâifu’l – İşârât
❖ İsmail Hakkı Bursevi – Ruhu’l-Beyân
❖ Âlûsi – Ruhu’l-Meâni
❖ Celâleyn Tefsiri:
❖ Celâlettin Mahalli – Celâlettin Suyûti (İsra)
❖ Lübbü’l-Tefâsir (Tefsirlerin özü)
❖ Muhtasar şeklinde yazılmıştır.
❖ Kelime tefsiri / eş anlamlı tefsir yapılmıştır.
❖ Önceki tefsirlerden yararlanılmıştır.
❖ Ayetlerin nuzül sebebi belirtilmiştir.
❖ Kıraat farklılıkları belirtilmiştir.
❖ Müteşabihler te’vil edilmiştir.
❖ Gereksiz ayrıntı ve İsrailiyatın olması sebebiyle eleştirilmiştir.
❖ Yöntem Bakımından Tefsirler:
❖ 1. Filolojik – Lügavi Tefsir: Dil ve filolojik açıdan yapılan tefsiri ifade eder.
❖ İ’rab – müşkil – vücûh – nezâir -garib gibi kavramların açıklaması yapılır.
❖ Seyyid K utub ( Fi Zilâli’l-Kur’an)
❖ Ebu Ubeyde (Mecâzü’l-Kur’an)
❖ 2.Mezhebi (Kelami) Tefsir Ekolleri:
❖ Mezhepleri merkeze alarak yazılan tefsirlerdir.
❖ Mutezile mezhebi ön planda olup Tevhid ve
❖ Adalet temelli olup akıl kullanılmıştır.
❖ Ebu Müslim el-İsfahani – Câmiu’t-Te’vil
❖ Kâdî Abdulcebbâr – Tenzîhu’l-Kur’ân
❖ Zemahşerî – el-Keşşâf
❖ Yusuf et-Tefayyiş – Himyanü’z-Zâd (İb âdi)
❖ Ebû Ca’fer Tûsî – et-Tibyân fi Tefsiri’l-Kur’an (Şia)
❖ 3.Çağdaş Tefsir Ekolleri:
❖ A.Konulu Tefsir Ekolü / Tefsiru’l-Mevzui
❖ Kur’an’daki bir konuyu, Kur’an’ın temel ilkelerine uygun bir şekilde tefsir etme yöntemidir.
❖ İbn Kayyım el-Cevziyye – et-Tıbyân fi- Aksâmu’l-Kur’an
❖ Râgıb el-İsfahani – el-Müfredât fi Garibi’l- Kur’an

DHBT Okulu BİLSER (Bilgilendirme Servisi)

❖ B.İçtimâi/Modernist/Sosyolojik Tefsir Ekolü
❖ Toplumdaki siyasi, sosyal ve kültürel sorunlara Kur’an’dan çözüm üretmeyi amaçlayan ekoldür.
❖ İslam’da ihyayı esas alır.
❖ Batı akımlarına karşı 19.asırda ortaya çıkan tepkisel bir tefsirdir.
❖ Akımın ilk çıktığı yer Mısır, ilk temsilcileri ise Muhammed Abduh ve öğrencisi Reşid Rıza’dır.
❖ Reşid Rıza – Tefsirü Menâr
❖ Mustafa Merâği – Tefsirü Merâği
❖ Seyyid Kutup – Fi Zilâli’l-Kur’an
❖ Mevdûdî – Tefhimü’l-Kur’an
❖ C. Bilimsel/İlmi Tefsir Ekolü:
❖ Kur’an’daki evren, insan ve canlılarla ilgili kevni ayetlerin, pozitif bilimlerin verileriyle tefsir edilmesini amaçlayan ekoldür.
❖ Bu ekol 20. Asırda Mısırlı Tantavi Cevheri ile zirveye ulaşmıştır. (el-Cevahir fi Tefsiri’l- Kur’an)
❖ D. Edebi Tefsir:
❖ Kur’an’ın belâgatı, muhteva zenginliği gibi konuları ele alan ekoldür.
❖ Bu ekolün kurucusu Emin el-Huli’dir.
❖ (Menâcihü Tecdîd-Makaleler)
❖ E. Tarihi Tefsir:
❖ Kur’an’ı nüzul sırasına göre tefsir etme yöntemidir.
❖ Muhammed İzzet Derveze – et-Tefsiru’l-Hadis
❖ G. İlhâdi Tefsir: İtikattan sapma, inanç bozukluğu ve İslam’a zarar verme amacıyla yazılan tefsirlerdir. (Şia)
❖ Ra’d’ı (gök gürültüsünü) – Hz. Ali’nin sesi,
❖ Berki (şimşek çakmasını) – kamçısının parlaması
❖ Zekatı – nefsi temizlemek; namazı – dua
❖ Ka’be = Hz.Muhammed; Kâ’be kapısı = Hz. Ali
❖ Bazı Türkçe Usul, Meal ve Tefsir Kitapları:
❖ İsmail Cerrahoğlu – Tefsir Usulü
❖ Muhsin Demirci – Tefsir Usulü
❖ Ali Turgut – Tefsir Usulü ve Kaynakları
❖ Ebussuud Efendi – İrşâdü’l-akli’s-selîm
❖ Ayıntâbi Mehmet Efendi – Tercemetü’t-Tıbyan fi Tefsiri’l-Kur’an
❖ Hasan Basri Çantay – Kur’an-ı Hakim ve Meali Kerim
❖ Mehmet Vehbi Efendi – Hülâsetü’l – Beyan
❖ Kur’an Yolu – TDV Komi syon
❖ M.Hamdi Yazır – Hak Dini Kur’an Dili
❖ (Rivayet – Akıl – Dilsel Tahlil – Esbab-ı Nuzül Mukaddime – Ehl-i Sünnet – Kıraat Bilgisi – İslam Tarihi)
❖ Ömer Nasuhi Bilmen – K.Kerim Türkçe Meali Âlisi ve Tefsiri
❖ Celal Yıldırım – İlmin Işığında Asrın Kur’an Tefsiri
❖ Süleyman Ateş – K.Kerim’in Yüce Meali
❖ Osmanlıda ramazan ayında padişahın huzurunda yapılan tefsir derslerine Huzur Dersleri denir.
❖ Bu tefsiri yapan yapan âlime de Muharrir denilir.
❖ KUR’AN İLİMLERİ
❖ K.Kerim ile ilgili ilimleri inceleyen ilim dalıdır.
❖ Zerkeşi – el-Burhan fi Ulumi’l-Kur’an
❖ Suyuti – el-İtkan fi Ulumi’l-Kur’an
❖ A.Kur’ân Lafızlarına Dair İlimler
❖ l.Uslubu’l-Kur’an: Kur’an’ın kendine özgü anlatım tarzını ifade eden bir terimdir.
❖ K.Kerim’in ses nizamındaki ahenk, lafız-mana dengesi, farklı seviyelere hitap, konuların iç içe bulunması gibi konuların işlendiği yöntemdir.
❖ 2.Mübhematü’l-Kur’an: K.Kerim’de açıkça belirtilmeyen kime veya neye delalet ettiği açıkça belli olmayan kapalı olan lafızların açıklanmasını amaçlayan Kur’an ilmidir.
❖ İsimlerin yerine kullanılan zamir, ismi mevsul, ismi işaret, ismi zaman, ismi mekan, künye, lakap ve sıfat gibi kapalı ifadelerin açıklanmasını amaçlar.
❖ Kendisinden söz edilen şahsı yüceltmek – Mesih
❖ Muhatabı tahkir etmek – Ebter
❖ Faili meşhur olmak – zevce – Hz.Havva
❖ Künye – Ebu Lehep
❖ 3.Garibu’l-Kur’an: Manası bazı şeylere başvurulmadan anlaşılmayan kapalı lafızlardır.
❖ İlk Abdullah ibn Abbas ile başlamıştır.
❖ Anlaşılmasında şiire başvurulmuştur. (istişhad)
❖ Ragım – Rumca – kitap
❖ Tur – Süryanice – dağ
❖ Siccil – Farsça – pişmiş taş
❖ Gassak – Türkçe – kokuşmuş su
❖ Râgıb el-İsfahani – el-Müfredat fi Garibi’l- Kur’an
❖ Yahya el-Yezidi, Ebu Ubeyd, Ferrâ, Ahfeş ve Kasım bin Sellâm gibi âlimler bu konuda önemlidir.
❖ İlk çalışmayı Nâfi bin Ezrâk yapmıştır.

❖ 4.Vücuh ve Nezâir: (el-Eşbâh ve’-Nezâir)
❖ Vücuh: Müşterek kelimelerin (Elfaz-ı Müşterek) sahip olduğu farklı anlamlardır.
❖ Eş sesli kelimeler demektir.
❖ Salat
❖ Ruh
❖ Islah
❖ Rahmet
❖ Tağut
❖ Hak
❖ Zulüm
❖ Hüda
❖ Kevser
❖ Af
❖ Kaza
❖ Ayn
❖ Nezâir: Müşterek lafzın sahip olduğu anlamlardan herhangi birinin Kur’an’daki kullanıldığı yerlerdir.
❖ Elfaz-ı Mutevâtıe (anlam beraberliği) de denilir.
❖ Eş anlamlı kelimeler demektir.
❖ K.Kerim
❖ Cennet
❖ Cehennem
❖ Mukatil bin Süleyman – Vücuh ve Nezâir
❖ Ali bin Vâfıd – Vücuh ve Nezair
❖ İbn Cevzi – Nüzhetü’l-Ayun
❖ 5.Aksamü’l-Kur’an:
❖ Yemin, söz, anlaşma, kuvvet, sağ el, ant
❖ İslam öncesi Arap toplumunda yaygın olarak kullanılan kasem, ifadeyi pekiştirmek, muhatabın dikkatini çekmek ve yemin edilen varlığın önemine dikkat çekmek için kullanılır.
❖ Allah kendi adına, Kur’an’a , Meleklere,
Kıyamet Gününe, Peygamberlere, Kainata ve kainattaki önemli varlıklara yemin etmiştir.
❖ 17 sure yeminle başlar.
❖ İbn Kayyım el-Cevziyye – et-Tıbyân fi Aksâmü’l-Kur’an
❖ Abdülhamid el-Ferâhi – İman fi Aksâmi’l- Kur’an
❖ B.Kur’ân’ın Manalarına Dair İlimler
❖ 1.Muhkem – Müteşâbih:
❖ Muhkem: Manası açık olan ayetlerdir.
❖ Açıklık bakımından en üst düzeydeki lafız türü olup genelde ahkam konularını içerir.
❖ Müteşâbih: Mâna yönünden birden fazla ihtimal taşıdığı için anlaşılması güç olan ayetlerdir.
❖ K.Kerim’de Kur’an’ın muhkem ve müteşâbih olduğuna dair ayetler vardır.
❖ a.Mutlak Müteşâbih:
❖ Mahiyetini Allah’ın bildiği müteşâbihlerdir.
❖ Ruh
❖ Sûr
❖ Dabbetü’l-Arz
❖ Arş
❖ Kürsi
❖ Kalem
❖ Levhi Mahfuz
❖ Sidre-i Münteha
❖ Beyti Mamur
❖ b.İzafi Müteşabih:
❖ Hârici bir açıklamaya ihtiyaç gösteren hafi, müşkil, mücmel, mübhem, müevvel, mutlak ve mukayyed kelimelerdeki garib kelimeler veya anlamında ihtilaf edilen kelimelerdir.
❖ Şâtibi – el-Muvâfakat
❖ Ahmed el-Hamadani – Müteşabihu’l-Kur’an İbn Teymiye – El-İklil fil Müteşabih ve’t-Te’vil Suyûti – Müteşâbihu’l-Kur’an
❖ 2.Hurûf-ı Mukatta’a (Hecâ):
❖ Ayet olup olmadıkları ihtilaflı olan bu harflerdir.
❖ 27 – Mekkî, 2 – Medeni toplam 29 surede vardır.
❖ Müteşâbihtirler.
❖ 14 farklı harf, 13 farklı okuyuş vardır.
❖ Selef: K.Kerim’in özü ve sırrıdır.
❖ Halef: Mutlaka anlamı vardır uygun anlam verilir.
❖ Ahfeş: Yemindir.
❖ Sibeveyh: Sure isimleridir.
❖ Ferrâ, Zemâhşeri, Kadı Beydâvi , İbn Teymiye ve Kutrub: Dikkat çekici harflerdir.
❖ 3.İ’câzu’l-Kur’ân:
❖ İnsanların Kur’an’ın benzerini getirmekten aciz kalmasıdır. (Sarfe Teorisi)
❖ KKerîm’in erişilmez üstünlüğünü ifade eder.
❖ K.Kerim beşerüstü bir kitaptır.
❖ Muhaliflere meydan okumuştur. (Tehaddi)
❖ K.Kerim’in İ’caz Yönleri:
❖ a.Nazım ve Te’lif
❖ b.Gaybi haberler içermesi
❖ c.Beşeriyetin ihtiyacını karşılaması. (Muamelat)
❖ d.Fenni mucizelere işaret etmesi. (Buruc)
❖ Vâsiti – İ’câzu’l-Kur’ân
❖ Bakıllâni – İ’câzu’l-Kur’ân
❖ Suyûti – İ’câzu’l-Kur’ân önemli eserlerdir.

❖ 4.Müşkilü’l Kur’ân:
❖ (Kur’ân’da Çelişki Vehmi)
❖ Âyetler arasında ilk bakışta var olduğu sanılan ihtilâfları inceleyen ilim dalı ve eserlerdir.
❖ Mevzu ihtilafı – hesap sorma / sormama
❖ Hakikat-Mecaz İhtimali – sarhoş görme / görmeme
❖ Fiilin isnadıyla ilgili müşkil – öldürme / atma
❖ Zıt anlamlılık – kalp – sükûnet / titreme
❖ İbn Kuteybe – Te’vilü Müşkilü’l-Kur’an
❖ Muhammed Abduh – Müşkilâtü’l-Kur’an
❖ 5.Tekraru’l-Kur’an:
❖ K.Kerim’deki tekrar eden ayetleri inceleyen ilimdir.
❖ Rahman Suresi
❖ Hz.Adem’in Kıssası
❖ Tekrarların amacı:
❖ Te’kid
❖ İyiliğe teşvik kötülükten sakındırma
❖ Tespit (sağlamlaştırma)
❖ Tasvir
❖ Şükürdür.
❖ 6.Mecazü’l-Kur’an: Bir anlamı bir karine sebebiyle gerçek anlamının dışında kullanmaktır.
❖ Bazı alimlere göre Kur’an’da mecaz yoktur.
❖ Boyunu hürriyete kavuşturma – köle
❖ Odun taşıma – laf taşıma
❖ Elleri kurumak – El – Göz – Kürsi – Arş
❖ 7.Münâsebetü’l-Kur’an:
❖ K.Kerim’deki uyum ile ilgili ortaya çıkan ilimdir.
❖ Vâkıa suresi son ayet: Rabbinin adını tesbih et.
❖ Hadîd suresi ilk ayet: Gökler ve yer Allah’ın adını tesbih eder.
❖ İlk fikir beyan eden Ebu Bekir en-Nisâburi’dir.
❖ İlk müstakil eser İbrahim el-Gırnâti’nin yazdığı el-Burhan fi Tertibi Suveru’l-Kur’an’dır.
❖ 8.Fezâilü’l-Kur’an :
❖ (Sevâdü’l -Kur’ an-Menâfiu’l -Kur’an):
❖ K.Kerim’deki surelerin faziletleri hakkında ortaya çıkan ilimdir.
❖ İ.Şafii – Menâfiu’l-Kur’an
❖ Zemâhşeri, Kadı Beydâvi ve Ebussuud Efendi bu konuda tefsirlerinde görüş bildirmişlerdir.
❖ C.Tarihî İçerikli Kur’ân İlimleri
❖ l.Kısasu’l-Kur’ân (Kur’ân Kıssaları)
❖ K.Kerim’deki kıssalardan bahseden ilimdir.
❖ Hz.Adem – İblis – Melekler
❖ Hz. Musa – Beni İsrail
❖ Hz.Süleyman – Belkıs
❖ Hz.Zülkarneyn
❖ Hz.Lokman – oğlu
❖ Hz.İsa
❖ Ahsenü’l-Kasas
❖ K.Kerim’de Geçen Bazı Kıssalar
❖ Ashâb-ı Kehf
❖ Ashâb-ı Uhdud
❖ Ashâb-ı Eyke (Hz.Şuayb, gölge günü, kasırga)
❖ Ashâb-ı Hicr (Semud, Vadi’l-Kura, Tebük, suyu men, sarsıntı, ses, yıldırım)
❖ Ashâb-ı Ress (örülmemiş kuyu, çukur, peygamberi yalanlama, Yemame)
❖ Ashâb-ı Karye ( Yasin, Mekke-Kudüs, sayha )
❖ Ebrehe’nin ordusu hakkındaki kıssalar
❖ Hz. Peygamber dönemindeki kıssalar
❖ 2.Esbâb-ı Nüzûl:
❖ Ayet veya surelerin iniş sebeplerini araştıran ilim.
❖ a.Doğrudan Hz. Peygamber’e sorulan sorulara cevaben inen âyetler
❖ b.Toplumda infiale sebep olan bir olay hakkında inen âyetler
❖ c.Herhangi bir meselenin dinî hükmünü beyan için inen ayetler
❖ E sb ab-ı Nuz ül Kriterleri
❖ l.Hadis usulü şartlarını taşıması
❖ 2.Ravinin adalet ve zabt sahibi olması
❖ 3.Rivayetin Peygamberimiz döneminde olması
❖ 4.Nuzül sebebiyle ayet arasında uygunluk olmalı
❖ 5.Rivayet muttasıl bir senetle olmalı
❖ 6.Birden fazla rivayet varsa sahih olanı alınır.
❖ Mücadele Suresi – Kocasını şikayet eden Havle binti Sa’lebe – Lakabı Mücadile’dir.
❖ Zıhar olayı
❖ Abese Suresi – Abdullah bin Ümmi Mektum
❖ Ahzab Suresi 37.ayet – Zeyd bin Harise
❖ Nisa suresi – Miras ayetleri – Hz. Cabir
❖ Vâhidi – Esbâb-ı Nuzül
❖ Suyuti – Lübâbün-Nûkül fi Esbab-ı Nuzül
❖ Abdülfettâh el-Kâdi – Esbâb-ı Nuzül
❖ İbn Şihâb ez-Zührî – Tenzîlâtü’l-Kur’ân
❖ İbn Teymiyye – et-Tibyân fî nüzûli’l-Kur’ân
❖ 3.Nâsih – Mensûh:
❖ K.Kerim’deki bazı hükümlerin sonra gelen ayetler tarafından kaldırmasıdır.
❖ Ahkam konularında olur.
❖ Ayetler arasında müşkil olması durumunda yapılır.

❖ a.Kur’ân’ın Kur’ân’ı neshi
❖ b.Kur’ân’ın sünneti neshi
❖ c.Sünnetin sünneti neshi
❖ d.Sünnetin Kur’ân’ı neshi
❖ Nesh bütünü kaldırır, emir ve nehiylerde olur, sonra gelen önceki hükmü nesheder.
❖ Kitap ve sünnette olur.
❖ Nesh risalet ile sona ermiştir.
❖ Kâtâde – Kitabı Nesh ve’l-Mensuh
❖ Kasım bin Sellam – Nasih ve’l-Mensuh
❖ D.Diğer Kur’an İlimleri:
❖ l.Kur’ân Lafızları / Elfâzu’l-Kur’ân
❖ Hakîkat; bir kelimenin, ilk konulduğu anlam
❖ Mecâz; bir kelmimenin hakîkî anlam dışında kullanılması
❖ İsti’âre; bir kelimenin başka bir kelimenin anlamını ödünç olarak kullanması
❖ (Yuva-dişi kuş)
❖ Teşbih; bir şeyi başka bir şeye benzetme
❖ Kinâye; bir şeyi dolaylı ve üstü kapalı anlatmak
❖ Hâs; tek bir manaya veya sınırlı sayıdaki fertlere delalet eden lafızdır. Sadece onlar için geçerlidir.
❖ Âmm; bütün fertleri kapsayan lafızdır.
❖ Mutlak; kayıtlanmamış, genel lafız, hüküm
❖ Mukayyed; bir sıfatla kayıtlanmış olan lafızdır.
❖ Garîb; anlamı kapalı olan lafızdır.
❖ Mübhem; Kur’ân’da ismi açıkça zikredilmeyip kapalı kalan lafız ve ibarelerdir.
❖ Veyl kelimesi yazıklar olsun anlamındaki Hümeze ve Mutaffifin suresinin ilk ayetleridir.
❖ Mantuk – Mefhum:
❖ Mantuk: Nasların açıkça ifade ettiği veya sözün söylendiği alanda delâlet ettiği mânadır.
❖ “Onlardan (ana baba) biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa kendilerine ‘öf bile deme; onları azarlama; ikisine de güzel söz söyle”
❖ Ana babaya karşı öf demek yasaktır.
❖ Mefhum: Naslarda açıkça belirtilmemekle birlikte onlardan anlaşılan manalardır.
❖ a.Mefhûmu Muvâfakat: Söylenen hüküm ile çıkarılan hükmün birbirine uygunluğudur.
❖ Bazı alimler bunun için celî kıyas demiştir.
❖ Ayete göre ebeveynin dövülmemesi de gerekir.
❖ b.Mefhûmu Muhâlefet: Söylenen hüküm ile çıkarılan hükmün birbirine zıt olmasıdır.
❖ Akan kanın necis olması
❖ Ramazan Orucunun farz oluşu
❖ Teyemmüm
❖ Evlenilmesi haram olanlar
❖ 2.Mücmel – Mübeyyen:
❖ Mücmel, bir açıklama yapılmadıkça kendisinden kastedilen mananın anlaşılmadığı lafızlardır.
❖ Mübeyyen, açıklanan, beyan edilen demektir.
❖ Zekat – Tevbe 60.ayet
❖ Heluan – aceleci – sabrı az
❖ Kuru’
❖ 3.K.Kerim’de Siyak ve Sibak:
❖ K.Kerim’deki ayetler ve sûreler arasındaki bağlam ve bütünlüktür.
❖ Siyak-Sibakın Kur’an’daki Hiyerarşisi:
❖ a.Ayet içi cümleler arasındaki siyak-sibak
❖ b.Ayetler grubu arası siyak-sibak
❖ c.Sure içi siyak-sibak münasebeti
❖ d.Kur’an’ın bütünlüğü açısından siyak-sibak
❖ 4.İ’râbu’l Kur’ân / Kur’ân’ın Gramer Yapısı
❖ Kur’an âyetlerini gramer olarak inceleyen ilim dalı ve bu alanda yazılan eserlerin ortak adıdır.
❖ Hatib et-Tebrizi – el-Mulahhas fi İ’rabı’l-Kur’an
❖ 5.Emsalü’l-Kur’an:
❖ K.Kerim’deki mesellerden bahseden ilimdir.
❖ Meseller halka mal olan özdeyiş, atasözüdür.
❖ K.Kerim’de insanlara tenbih ve teşvik için bazı misallerin / örneklerin benzetilerek verilmesidir.
❖ Darb-ı mesel: Önceden benzerleri için kullanılan bir konunun yeni bir durum için söylenmesidir.
❖ Tevhide inanmayanlar – sağır, dilsiz, kör
❖ Ameller – fırtınalı bir günde savrulan kül
❖ Bitki örneği
❖ Hüseyin el-Beceli – el-Emsâlü’l-Kâmine
❖ İbn Kayyım el-Cevziyye – el-Emsâl fi’l-Kur’an
❖ 6.Fevâtihu’s-Suver: K.Kerim’deki surelerin başlangıçlarını inceleyen ilimdir.
❖ 7.Havâssu’l-Kur’an: K.Kerim’in bazı ayet ve sûrelerin belli bir tertibe göre okunması veya yazılması halinde niyet ve maksada uygun sonuçlar veren özelliklerinden bahseden ilimdir.
❖ 8.Hitâbu’l-Kur’an: Allah’ın Kur’an’daki hitap cümleleridir.
❖ Ey Nebi en çok kullanılan hitaptır.
❖ K.Kerim’de peygamberlere, insanlara, müminlere, kafirlere, cahillere, yalancılara, suçlulara, Beni İsraile, nefise, meleklere, cinlere ve hayvanlara hitap edilmiştir.

❖ 9.Nazmü’l-Kur’an: K.Kerim’deki var olan müthiş bir bütünlük, uyum ve insicama denir.
❖ İlk defa İbn Mukaffa kullanmıştır.
❖ İbn Nedim – Nazmü’l-Kur’an
❖ İbn Kuteybe – Te’vilü Müşkilü’l-Kur’an
❖ 10.Soru ve Cevaplar
❖ Muhatabı yönlendirmek, ikna etmek, gerçeği öğretmek, dikkat çekmek için kullanılmıştır.
❖ Cevap bazen aynı ayette bazen de başka ayetlerde verilmiştir.
❖ Allah; müminlere, meleklere, münafıklara, müşriklere ve ehli kitaba sorular sorulmuştur.
❖ ll.Meâni’l-Kur’an: Kur’an’nın filolojik tefsirini konu alan ilim dalı ve bu dalda yazılmış eserlerin ortak adıdır. (Garibu’l-Kur’an)
❖ Ragıb el-İsfahâni – el-Müfredat fi Garibu’l- Kur’an
❖ Yahya bin Ziyâd el-Ferrâ – Meâni’l-Kur’an
❖ Kur’an’da Lafızlar Arasındaki İlişkiler
❖ Mütebâyin Lafızlar: ( Ayrı anlamlılık) Lafızları ve anlamları farklı kelimelerdir.
❖ (Okumak- yazmak; mü’min – kafir – münafık)
❖ Müterâdif Lafızlar: (Eş anlamlılık) Lafızları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir. Allah, İlah, Rab
❖ Mütekârib lafızlar: (Yakın anlamlılık) Lafızları farklı, anlamları yakın olan kelimelerdir.
❖ Nevm (uyku) – sine (uyuklama)
❖ Müşterek Lafızlar: (Çok anlamlılık)
❖ Birçok farklı anlama delalet eden lafızlardır.
❖ Mütezad Lafızlar: (Zıt anlamlılık)
❖ bey’ – almak / satmak; as’as – gelmek / gitmek
❖ MODERNİST YÖNELİŞLER
❖ Tarihselcilik (historicism)
❖ İnsanı ve toplumu anlamak için mutlak surette tarihsel koşullara gidilmesi gerektiğini savunur.
❖ Semantik (Anlambilim)
❖ İlmî bir disiplin olarak semantik, bir dilin temelini oluşturan kelimeleri ayrıntılı bir şekilde tahlil ederek anlamlarını ortaya koymaktır.
❖ Toshihiko İzutsu bu alanda önemli bir kişidir.
❖ Semiyotik/Semiyoloji (Göstergebilim)
❖ Simge, sembol ve işaretlerin yorumlanmasıdır.
❖ Hermeneutik (Yorumsamacılık/Yorumbilimi)
❖ «Yunan mitolojisinde Tanrıların mesajlarını insanlara Hermes iletir, ilettiği bu mesajlara kendi yorumunu da katardı» düşüncesinden yola çıkarak Kutsal Kitapları yorumlamadır.
❖ Kur’ân Tefsirinde İsrâiliyat
❖ İsrâiliyât, Yahudi, Hıristiyan ve diğer kültürlerden İslâmiyet’e giren rivâyetler bütününe denir.
❖ İsrailiyyat, Ka’bü’l-Ahbar, Abdullah bin Selâm,
❖ Vehb bin Münebbih, Temim ed-Dârî gibi kişiler aracılığıyla İslam kaynaklarına geçmiştir.
❖ İsrailiyatın Tefsirlere Giriş Sebepleri:
❖ O dönemin kültür seviyesinin düşük olması
❖ İslam düşmanlığı
❖ Ehl-i kitaptan Müslüman olanların, toplumda seçkin, bilgili kişilerden sayılabilme istekleri
❖ Ehl-i kitaptan yeni Müslüman olanların, eski kültürlerini üzerlerinden atamamış olmaları
❖ K.Kerim’de geçen olaylar hakkında âlimlerin daha fazla bilgi edinmek istemeleri
❖ K.Kerim’de Ehl-i Kitaba atıflar yapılması
❖ İsrailiyatın Kur’an Tefsirine Giriş Yolları:
❖ Önceki kültürlerden gelen nakiller
❖ Ehl-i kitap hanımlarıyla evlenme izni
❖ İslam düşmanlarının çabaları
❖ Bazı hikayecilerin halkı oyalamak ve beğeni toplamak için uydurdukları rivayetler.
❖ Siyasi maksatla oluşan rivayetler
❖ Bazı konuların detayı için alınmış rivayetler

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

2022 DHBT Sınavına Hazırlıkta Hedef ve Ders Programlama Semineri